Hướng dẫn lên dàn ý cho bài văn nghị luận xã hội

Home » Tin tức

Hướng dẫn lên dàn ý cho bài văn nghị luận xã hội

Dạng bài văn nghị luận xã hội là dạng bài tương đối khó nhưng thường xuyên xuất hiện trong các bài thi của học sinh. Để hoàn thành tốt, học sinh bắt buộc phải lên dàn ý trước khi bắt tay vào viết thành một bài văn hoàn chỉnh. Sau đây là hướng dẫn cách lên dàn ý cho một bài nghị luận xã hội. 

Thông thường, sau khi đã đọc và phân tích kỹ nội dung yêu cầu của đề bài, học sinh mới bắt tay vào lên dàn ý cho bài văn nghị luận xã hội. Dàn ý cần phải đảm bảo đủ 3 phần: Mở bài - Thân bài - Kết bài. 

Cách mở bài cho bài văn nghị luận xã hội

Đây là phần mở đầu cho cả một bài văn. Để bài văn được thu hút, học sinh cần chuẩn bị kỹ đoạn mở bài sao cho mạch lạc, lôi cuốn được người đọc. Thông thường, sẽ có 2 cách mở bài cơ bản:

  • Mở bài trực tiếp: Theo cơ bản, mở bài trực tiếp là dạng mở bài tương đối dễ viết, đơn giản, ngắn gọn. Học sinh nói trực tiếp vào vấn đề cần phân tích. Cách mở bài này nếu muốn được điểm cao, học sinh buộc phải viết một cách mạch lạc, súc tích, tránh dài dòng, vòng vo. 
  • Mở bài gián tiếp: Đây là cách mở bài được Giáo viên đánh giá khá cao vì đòi hỏi kỹ năng viết của học sinh phải tốt. Học sinh sẽ mượn một vấn đề hay một hiện tượng có liên quan đến vấn đề cần viết bài để dẫn dắt vào nội dung chính. 

Dù dùng cách mở bài nào thì học sinh cũng phải giới thiệu được vấn đề cần làm, bao gồm các ý chính như: Vấn đề đang viết là gì? Có những đặc điểm chung nào? 

Cách viết thân bài của bài văn nghị luận xã hội

Mở đầu đoạn thân bài, học sinh phải dùng các từ nối với mở bài để có tính liên kết trong bài văn. Nội dung của thân bài của bài văn nghị luận xã hội phải đảm bảo các thành phần sau:

  • Giải thích và phân tích vấn đề
  • Chứng minh vấn đề 
  • Đưa dẫn chứng cụ thể
  • Nêu ý kiến cá nhân, phê phán
  • Tổng kết 

Học sinh có thể viết theo nhiều lối viết khác nhau như diễn dịch, quy nạp, song hành, móc xích, tổng phân hợp… Nhưng khuyến khích học sinh nên lựa chọn 1 trong 3 lối viết sau:

  • Diễn dịch: Đoạn văn sẽ có câu chủ đề khái quát ở đầu đoạn. Những câu tiếp theo, học sinh sẽ phân tích, giải thích, nêu cảm nhận và suy nghĩ cá nhân về chủ đề đã nêu. 
  • Quy nạp: Đây là lối viết tương đối là dễ vì học sinh chỉ cần triển khai những ý nhỏ, đưa ra lập luận chi tiết sau đó đúc kết lại thành một câu tổng hợp ý ở cuối đoạn. 
  • Tổng - phân - hợp: Lối viết này cho phép học sinh kết hợp giữa lối viết diễn dịch và quy nạp với nhau. Ở câu mở đoạn, học sinh nêu ý khái quát bậc 1, các câu tiếp theo thì triển khai ý. Câu kết đoạn là câu khái quát bậc 2 mang tính mở rộng hơn. Khi triển khai ý, học sinh sẽ giải thích, chứng minh, phân tích, nhận xét và nêu suy nghĩ… sau đó đề xuất nhận định. Lối viết này được Giáo viên đánh giá rất cao. 

Sau khi xác định được lối viết và các thành phần sẽ có trong thân bài, học sinh sẽ đi đến phần đưa ra các ý chi tiết hay còn gọi là cái sườn chi tiết cho bài văn nghị luận xã hội. 

Giải thích và phân tích vấn đề

Phần này luôn là phần nằm ở đầu đoạn thân bài để học sinh giới thiệu đến người đọc vấn đề đang làm, như:

  • Vấn đề đó là gì ?
  • Vấn đề đó có những đặc điểm gì?
  • Vấn đề đó có biểu hiện ra sao?

Câu trả lời cho ba câu hỏi trên chính là những ý sẽ xuất hiện trong đoạn 1 của bài văn phân tích. 

Chứng minh vấn đề và Đưa dẫn chứng cụ thể

Đến với đoạn này, học sinh cần nêu ra những kết quả cụ thể khi vấn đề cần phân tích xảy ra trong cuộc sống. Nếu đây là một vấn đề xấu, hãy nêu ra hậu quả của vấn đề tác động đến xã hội như thế nào. Nếu là một vấn đề tốt, hãy nói người đọc biết ý nghĩa của vấn đề khiến xã hội thay đổi ra sao. Sau đó, đưa các dẫn chứng cụ thể. 

Lưu ý, chỉ nên đưa từ 2 đến 3 dẫn chứng và phải đưa ra các dẫn chứng có thật và nhiều người biết đến. Không kể lể dài dòng về các dẫn chứng để bài văn không đi vào lối kể chuyện. 

Nêu ý kiến cá nhân, phê phán

Phần này tương đối là dễ vì học sinh chỉ cần nêu ra suy nghĩ của bản thân về vấn đề đang phân tích, sau đó phê phán vấn đề. 

Thông thường ở đoạn này, học sinh sẽ đặt ra trường hợp nếu làm trái với vấn đề chính thì sẽ xảy ra những việc gì và kêu gọi mọi người lên án hành động đó. Hoặc giả sử nếu mọi người lạm dụng vấn đề đó sẽ có tác hại gì và nói ra suy nghĩ của bản thân. 

Nhưng nên tránh sử dụng các từ biểu cảm. Vì đây là bài văn nghị luận xã hội, cần học sinh phải có ngôn từ mạnh mẽ, sắc bén nên không nên viết quá cảm xúc sẽ biến bài văn nghị luận xã hội thành một bài văn biểu cảm. 

Kết đoạn, nên tổng hợp lại những ý trên thành 1 hoặc 2 câu bao quát để kết luận lại vấn đề.

Cách viết phần kết của bài văn nghị luận xã hội

Để liên kết phần kết bài với thân bài ở trên, học sinh nên dùng các từ nối như “Nói tóm lại”, “Nói chung là”, “Nói ngắn gọn”,... Phần này học sinh sẽ tổng kết lại những ý chính và bao quát lại toàn bộ nội dung. Sau đó, liên hệ với bản thân và kêu gọi mọi người nuôi dưỡng, phát huy vấn đề hay phê phán và bài trừ vấn đề.

Chúc các bạn học sinh làm bài văn nghị luận xã hội thành công và có được điểm môn Văn thật tốt!